Hiểu thêm về xử lí ra hoa và đậu trái 

1. Khái niệm “xử lý ra hoa” là gì?

Xử lý ra hoa là việc tác động có chủ đích (bằng biện pháp sinh lý, hóa học, dinh dưỡng, hoặc quản lý nước – nhiệt độ) để:

Kích thích cây phân hóa mầm hoa và ra hoa đồng loạt,

Điều chỉnh thời điểm ra hoa – đậu trái,

Tăng tỷ lệ đậu trái và năng suất – chất lượng quả.

2. Vì sao cây cần được xử lý ra hoa?

2.1 Cây không tự ra hoa đúng thời điểm

Nhiều cây phụ thuộc điều kiện tự nhiên (nhiệt độ, ẩm độ, mưa nắng, ngày dài…).

Trong điều kiện khí hậu biến đổi, cây dễ ra hoa thất thường, ra rải rác hoặc ra lá thay vì ra hoa.
→ Nếu không xử lý, cây mất mùa hoặc cho trái không đồng đều.

Hầu hết chu trình ra hoa của cây ăn trái nhiệt đới sẽ không bị ảnh hưởng bởi quang kỳ mà bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp.

Những bất lợi khi hoa ra theo mùa :

Ra hoa tự nhiên sẽ có tỉ lệ đậu hoa thấp -> trái ít dẫn đến năng suất thấp

Thời gian ra hoa kéo dài từ 2 đến 3 đợt -> không đồng đều khó chăm sóc

Mùa ra hoa và thu hoạch tập trung, sản lượng nhiều -> cung vượt cầu khiến giá thành thấp

Thời gian ra hoa và tỉ lệ đậu hoa phụ thuộc vào sự xuất hiện và thời gian xuất hiện của nhiệt độ thấp.

Ví dụ:
Cây sầu riêng hoặc xoài nếu sau thu hoạch gặp mưa trái mùa, cây ra đọt non liên tục → không phân hóa được mầm hoa.

2.2 Giúp cây ra hoa đồng loạt, thuận tiện chăm sóc và thu hoạch

Khi cây ra hoa đồng loạt, nông dân dễ:

Phun thuốc, bón phân, tưới nước đúng giai đoạn,

Bảo vệ hoa – trái non hiệu quả,

Thu hoạch tập trung, bán được giá cao và tiết kiệm chi phí nhân công.

→ Đây là yếu tố quản lý kinh tế rất quan trọng trong sản xuất quy mô lớn.

2.3 Điều chỉnh vụ mùa, né mưa – né hạn – né nghịch vụ

Bằng kỹ thuật xử lý ra hoa, ta có thể:

Chủ động tạo vụ nghịch (trái chín khi ít hàng, giá cao),

Tránh mùa mưa – hạn – sâu bệnh,

Tận dụng giá thị trường cao điểm (như Tết, lễ, xuất khẩu).

Ví dụ:

Xử lý cho sầu riêng hoặc xoài ra hoa sớm hoặc muộn để có trái bán vào dịp Tết → lợi nhuận tăng gấp 2–3 lần.

2.4 Giúp cây nghỉ – phục hồi – cân bằng sinh trưởng

Trước khi ra hoa, cây cần nghỉ sinh trưởng sinh dưỡng (ra đọt) và chuyển sang giai đoạn sinh sản (ra hoa, kết trái).

Quá trình xử lý ra hoa (ngưng nước, hãm đọt, phun kali, Bo, Paclobutrazol,…) giúp chuyển hóa dinh dưỡng, kích thích cây:

• Tích lũy carbohydrate
• Tăng tỷ lệ hoa cái
• Giảm hoa đực
• Tăng đậu trái

2.5 Khi nào không nên xử lý ra hoa?

Không nên can thiệp khi:

Cây chưa đủ sức khỏe (bị nấm bệnh, bộ rễ yếu, lá non chưa thuần thục),

Cây chưa tích lũy đủ dinh dưỡng,

Đang ở mùa mưa kéo dài (ẩm độ cao gây rụng hoa, thối hoa).

→ Cần phục hồi cây khỏe mạnh, già lá, cứng cành, rễ mạnh trước khi xử lý.

3. Các giai đoạn của sự ra hoa

Hoa thành lập từ chồi ngọn hay chồi nách qua 3 giai đoạn:

– Chuyển tiếp ra hoa: Mô phân sinh dinh dưỡng thành mô phân sinh tiền hoa. Đánh thức mô phân sinh chờ

– Tượng hoa: Sự sinh cơ quan hoa, sự phát triển của sơ khởi hoa làm chồi phồng lên thành nụ hoa

– Tăng trưởng và nở hoa: Có thể tiếp tục tăng trưởng và nở hoa hoặc vào trạng thái ngủ

Sự tăng trưởng và nở hoa giống với sự phát triển dinh dưỡng trong khi sự tượng hoa chuyên biệt cho sự ra ho

4. Yêu cầu về chất cho sự ra hoa

– Sự dinh dưỡng giàu đạm kích thích sự phát triển dinh dưỡng

– Sự dinh dưỡng giàu carbon kích thích sự ra hoa  Þ cần một tỉ lệ C/N thích hợp cho sự ra hoa:

Quá cao: sự phát triển dinh dưỡng sẽ yếu (N là yếu tố giới hạn)

Cao: Sự ra hoa được kích thích

Thấp: Phát triển dinh dưỡng mạnh

Quá thấp: Phát triển dinh dưỡng yếu (C là yếu tố giới hạn)

5. Mối liên kết giữa sự biến đổi trong lá gây ra sự ra hoa

Chất điều hòa sinh trưởng ra hoa (Florigen) tích tụ trong chồi dinh dưỡng, kích thích chồi này chuyển thành chồi sinh sản. Điều kiện dinh dưỡng tối ưu kết hợp với Florigen sẽ dẫn đến sự biến đổi ở đỉnh sinh trưởng. Một thay đổi sinh hóa xảy ra tại đỉnh sinh trưởng, làm thay đổi hướng đi của chất dinh dưỡng, từ đó thúc đẩy quá trình ra hoa.

Florigen: là một chất điều hòa sinh trưởng thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích ra hoa.

Chồi dinh dưỡng: là chồi phát triển thành lá, thân và cành.

Chồi sinh sản: là chồi phát triển thành hoa và quả.

Điều kiện dinh dưỡng tối ưu: là điều kiện cung cấp đầy đủ và cân bằng các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây phát triển.

Biến đổi ở đỉnh sinh trưởng: là những thay đổi về cấu trúc và chức năng của tế bào ở đỉnh sinh trưởng, dẫn đến hình thành hoa.

Thay đổi sinh hóa: là những thay đổi về thành phần hóa học trong tế bào, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây.

6.Sự cân bằng giữa carbohydrate và protein( đạm)  đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành mầm hoa.

Lân tuy là dưỡng chất quan trọng, nhưng bón quá nhiều phân lân lại có thể kìm hãm khả năng hấp thu nitrate của rễ cây, dẫn đến hiện tượng lá cây già sớm và rễ ngừng phát triển, đặc biệt là đối với cây táo. Do vậy, cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý như tỉa cành và tưới nước phù hợp để đảm bảo sự phát triển cân bằng và khỏe mạnh cho cây.

7. Sự ra hoa của thực vật chịu tác động bởi nhiều yếu tố, bao gồm di truyền và môi trường.

7.1 Về yếu tố di truyền:

Quang kỳ: Ảnh hưởng đến sự ra hoa thông qua việc kích thích lá tổng hợp và di chuyển chất kích thích ra hoa.

Chất điều hòa sinh trưởng thực vật (ĐHST): Có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự ra hoa tùy thuộc vào loại ĐHST và nồng độ.

Sự đáp ứng ra hoa: Cần có sự tổng hợp acid nucleic trong mô phân sinh để diễn ra.

7.2 Về yếu tố môi trường:

Nhiệt độ: Ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của cây và thời điểm ra hoa.

Thức ăn: Ảnh hưởng đến khả năng tổng hợp chất kích thích ra hoa và chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình ra hoa.

Nước: Ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, từ đó ảnh hưởng đến sự ra hoa.

7.3 Cơ chế di truyền của sự ra hoa:

Gen điều hòa: Kiểm soát sự biểu hiện của các gen khác liên quan đến quá trình ra hoa.

Mức độ biểu hiện gen: Có thể thay đổi theo tác động của môi trường.

Tương tác gen: Các gen khác nhau có thể tương tác với nhau để ảnh hưởng đến sự ra hoa.

Ví dụ:

• Cây lúa cần có một số gen nhất định để ra hoa vào đúng thời điểm.
• Cây Arabidopsis có thể ra hoa sớm hơn khi tiếp xúc với ánh sáng ban ngày ngắn.
• Cây cà chua có thể ra hoa muộn hơn khi bị thiếu nước.

Sự ra hoa của thực vật là một quá trình phức tạp chịu tác động bởi nhiều yếu tố di truyền và môi trường. Hiểu rõ cơ chế di truyền của sự ra hoa có thể giúp phát triển các giống cây trồng có năng suất cao và thích nghi tốt với điều kiện môi trường.

8. Cơ chế ảnh hưởng của vị trí ra hoa lên sự đậu trái

Vị trí ra hoa trên cây có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ đậu trái. Hiểu rõ mối quan hệ này giúp nhà vườn áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp, nâng cao năng suất cây trồng.

8.1 Vai trò của carbohydrate dự trữ:

• Cây dự trữ nhiều carbohydrate

Ở một số cây như bơ và vải, hoa thường mọc trên cành già đã tích trữ nhiều carbohydrate. Lượng carbohydrate dự trữ này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lượng cho quá trình ra hoa và đậu trái, đặc biệt là giai đoạn đầu khi cây chưa có đủ lá để quang hợp. Tuy nhiên, sự sinh trưởng dinh dưỡng cũng có thể cạnh tranh với quá trình ra hoa và đậu trái, dẫn đến giảm tỷ lệ đậu trái.

• Cây có vai trò ít quan trọng của carbohydrate dự trữ

Ở một số cây khác như cam, hoa thường mọc trên cành non. Diện tích lá và sự sinh trưởng của lá mới đóng vai trò chủ yếu trong việc cung cấp carbohydrate cho sự đậu trái. Lượng carbohydrate dự trữ ít ảnh hưởng hơn.

• Cây cần cung cấp carbohydrate liên tục

Đối với một số cây như đu đủ và dừa, sự đậu trái diễn ra tương đối độc lập với sự sinh trưởng dinh dưỡng. Cây cần được cung cấp carbohydrate liên tục trong suốt thời kỳ ra hoa và phát triển quả.

• Cây có sự cạnh tranh carbohydrate

Ở một số cây như sầu riêng và dâu, có sự cạnh tranh nguồn carbohydrate giữa việc ra hoa và đậu trái. Cần bón phân cân đối và tỉa cành hợp lý để đảm bảo cả hai quá trình diễn ra hiệu quả.

9. Hiểu rõ cơ chế này giúp nhà vườn áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp cho từng loại cây, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả.

Ví dụ cụ thể:

Cây bơ: Ra hoa trên cành già, tích trữ nhiều carbohydrate. Cần bón phân trước khi ra hoa để cung cấp đủ dinh dưỡng cho quá trình đậu trái.

Cây cam: Ra hoa trên cành non, lá mới đóng vai trò cung cấp carbohydrate chính. Cần chăm sóc để cây phát triển lá khỏe mạnh.

Cây đu đủ: Ra hoa và đậu trái độc lập. Cần bón phân liên tục trong suốt mùa vụ.

Cây sầu riêng: Ra hoa trên cành già, có sự cạnh tranh dinh dưỡng. Cần bón phân cân đối, tỉa cành hợp lý để đảm bảo cả ra hoa và đậu trái tốt.

10. Yếu tố ảnh hưởng đến sự ra hoa

Sự ra hoa là gì ?

Ra hoa là giai đoạn quan trọng đánh dấu sự chuyển đổi từ giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh sản ở thực vật hạt kín. Sự kiện quan trọng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tuổi cây, hoocmôn ra hoa và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ và quang chu kỳ

“Ra hoa là giai đoạn quan trọng”: Nhấn mạnh tầm quan trọng của giai đoạn ra hoa trong vòng đời của thực vật hạt kín.

“Đánh dấu sự chuyển đổi”: Làm rõ vai trò của ra hoa trong việc chuyển tiếp sang giai đoạn sinh sản.

“Từ giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh sản”: Giải thích bản chất của sự thay đổi.

“Sự kiện quan trọng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố”: Nhấn mạnh vai trò của các yếu tố khác nhau trong việc ảnh hưởng đến ra hoa.

“Bao gồm tuổi cây, hoocmôn ra hoa và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ và quang chu kỳ”: Liệt kê các yếu tố chính ảnh hưởng đến ra hoa.

10.1 Vai trò quan trọng của nhiệt độ thấp

Nhiệt độ thấp đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích ra hoa ở nhiều loại cây trồng. Hiểu rõ cơ chế tác động của nhiệt độ thấp giúp nhà vườn áp dụng biện pháp xử lý phù hợp cho từng loại cây, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng quả.

Nhiệt độ thấp dưới mức tối ưu cho sinh trưởng có thể thúc đẩy quá trình ra hoa ở nhiều loại cây.

Tác động của nhiệt độ thấp:

Giảm tốc độ sinh trưởng: Khi nhiệt độ thấp, tốc độ hô hấp và trao đổi chất của cây giảm xuống, dẫn đến tích lũy các chất dự trữ như tinh bột, protein,…

Thúc đẩy phân giải chất dự trữ: Các chất dự trữ được phân giải thành các chất đơn giản hơn, cung cấp năng lượng cho quá trình ra hoa.

Thay đổi hướng chuyển hóa: Thay vì tập trung cho sinh trưởng dinh dưỡng, cây chuyển hướng sang quá trình sinh sản, hình thành hoa và quả.

Thời gian xử lý nhiệt độ thấp:

Tùy thuộc vào từng loài, giống và độ tuổi cây:

Cây mùa đông hàng niên, cây hai năm và cây đa niên: Cần thời gian xử lý nhiệt độ thấp từ 1-3 tháng.

Cây đòi hỏi thời gian xử lý ngắn: Chỉ cần vài ngày hoặc 2 tuần.

Cảm ứng nhiệt là quá trình số lượng:

Xử lý nhiệt độ thấp càng lâu, hiệu quả ra hoa càng cao.

10.2 Các chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến sự ra hoa của cây trồng, đặc biệt là đạm.

Chất đạm:

Yếu tố quan trọng: Đạm đóng vai trò thiết yếu trong quá trình hình thành các axit amin, protein, enzyme,… là những thành phần cơ bản cho sự phát triển của tế bào và mô thực vật, bao gồm cả mô hoa.

Trên cây táo:

Dạng hoặc thời gian bón đạm ảnh hưởng đến sự ra hoa nhiều hơn lượng phân bón.

Đạm dạng ammonium có hiệu quả kích thích ra hoa cao hơn đạm dạng nitrate.

Ammonium giúp vận chuyển cytokinin (CYT) từ rễ lên thân tốt hơn so với đạm dạng nitrate. CYT là hormone thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phân hóa mầm hoa.

Ngoài đạm, các chất dinh dưỡng khác cũng ảnh hưởng đến sự ra hoa:

Lân: Giúp hình thành các mô sinh sản, thúc đẩy quá trình thụ phấn và đậu quả.

Kali: Giúp điều hòa quá trình trao đổi chất, vận chuyển các chất dinh dưỡng trong cây, ảnh hưởng đến chất lượng hoa và khả năng đậu quả.

Bo: Giúp hình thành các tế bào sinh sản, ảnh hưởng đến khả năng thụ phấn và đậu quả.

Kẽm: Giúp tổng hợp auxin, hormone thực vật quan trọng trong việc phân hóa mầm hoa.

10.3 Vai trò của các chất vi lượng đối với sự ra hoa 

Chất vi lượng đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến sự ra hoa của cây trồng, mặc dù chúng chỉ cần thiết với lượng nhỏ. Dưới đây là vai trò của một số chất vi lượng quan trọng:

Đồng (Cu):

Loại bỏ yêu cầu ngày ngắn: Khi bổ sung một lượng nhỏ đồng, một số cây có thể ra hoa bất kể điều kiện quang chu kỳ (ngày ngắn hay ngày dài).

Ngăn cản sự ra hoa trong ngày dài: Ở một số cây khác, đồng có thể ức chế sự ra hoa trong điều kiện ngày dài.

Sắt (Fe):

Cần thiết cho sự cảm ứng quang kỳ: Sắt đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cây nhận biết sự thay đổi độ dài ngày đêm, từ đó ảnh hưởng đến thời điểm ra hoa.

Có thể không cần thiết cho quá trình ra hoa tiếp theo: Sau khi đã cảm ứng quang kỳ, sắt có thể không còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình ra hoa tiếp theo.

Molybden (Mo):

Ảnh hưởng đến sản xuất và khả năng sống của hạt phấn: Molybden giúp tăng cường sản xuất hạt phấn và nâng cao khả năng sống sót của chúng, từ đó ảnh hưởng đến tỷ lệ thụ phấn và đậu quả.

Bo (B):

Ảnh hưởng đến sự thụ tinh: Bo đóng vai trò quan trọng trong quá trình thụ phấn, giúp ống phấn phát triển và đưa hạt phấn đến noãn.

Cần thiết cho sự phát triển của ống phấn: Bo giúp cung cấp năng lượng cho ống phấn phát triển và xâm nhập vào bầu nhụy.

Ngoài ra, một số chất vi lượng khác cũng có thể ảnh hưởng đến sự ra hoa như:

Kẽm (Zn): Giúp tổng hợp auxin, hormone thực vật quan trọng trong việc phân hóa mầm hoa.

Mangan (Mn): Tham gia vào quá trình quang hợp và hô hấp, ảnh hưởng đến sự phát triển của hoa và quả.

10.4 Chất điều hòa sinh trưởng: Phân loại và vai trò

Chất điều hòa sinh trưởng (Phytohormone) đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Dưới đây là phân loại và vai trò của hai nhóm chất điều hòa sinh trưởng chính:

• Nhóm chất kích thích sinh trưởng:

Được tạo ra chủ yếu ở các bộ phận non của cây: Chồi, lá, trái, phôi, rễ non.

Chức năng chính: Kích thích sinh trưởng, phát triển ở các bộ phận non của cây.

Các loại chất kích thích sinh trưởng chính:

• Auxin: IAA, NAA, IBA và 2,4-D

Vai trò: Thúc đẩy phân chia tế bào, rễ cây, sinh trưởng thân, cành, hướng quang, hướng địa, ra hoa, đậu quả.

• Gibberellin: GA1, GA3, GA4,…

Vai trò: Thúc đẩy nảy mầm hạt, sinh trưởng thân, lá, hoa, kích thích ra hoa, tăng kích thước quả.

Cytokinin: Zeatin, Kinetin, 2iP,…

Vai trò: Thúc đẩy phân chia tế bào, sinh trưởng chồi, lá, kích thích ra rễ, chống lão hóa, tăng cường trao đổi chất.

Ngoài ra, còn có một số nhóm chất điều hòa sinh trưởng khác như:

Brassinolide (BR): Thúc đẩy sinh trưởng, phát triển rễ, thân, lá, hoa, tăng cường sức đề kháng của cây.

Polyamines (PA): Tham gia vào nhiều quá trình sinh lý của cây như phân chia tế bào, sinh trưởng, phát triển, chống stress.

Sự ra hoa ở thực vật là một quá trình phức tạp chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm cả các hormone thực vật như Auxin, Cytokinin và Gibberellin. Hiểu rõ vai trò và mối quan hệ giữa các hormone này giúp nhà vườn có thể điều chỉnh các yếu tố môi trường và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp để nâng cao hiệu quả ra hoa, từ đó tăng năng suất và chất lượng cây trồng.

• Nhóm chất ức chế điều hòa sinh trưởng:

Được hình thành và tích lũy chủ yếu ở các cơ quan đã trưởng thành: Cơ quan dự trữ, cơ quan sinh sản (hạt, củ).

Chức năng chính: Ức chế sinh trưởng, phát triển ở các bộ phận trưởng thành, giúp cây thích nghi với điều kiện bất lợi.

Các loại chất ức chế sinh trưởng chính:

Abscisic acid (ABA) và Ethylene là hai hormone thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa ra hoa ở thực vật. ABA có tác dụng ức chế sinh trưởng, kéo dài thời gian ngủ, hạn chế thoát nước, trong khi Ethylene lại kích thích ra hoa, rụng lá và chín quả. Hiểu rõ vai trò của các hormone này giúp nhà vườn áp dụng biện pháp điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả ra hoa và chất lượng quả.

Abscisic acid (ABA): Ức chế sinh trưởng, thúc đẩy ra hoa, tạo hạt ngủ, tăng cường khả năng chịu hạn, chịu mặn.

Chất ức chế sinh trưởng: ABA có tác dụng đối kháng với Gibberellin (GA) trong việc điều hòa sinh trưởng và phát triển của cây.

Kéo dài thời gian ngủ: ABA giúp chồi và hạt ở trạng thái ngủ, ức chế sự nảy mầm cho đến khi điều kiện môi trường thuận lợi.

Hạn chế sinh trưởng: ABA làm chậm quá trình sinh trưởng của thân, lá, cành, giúp cây tiết kiệm năng lượng trong điều kiện khắc nghiệt.

Thúc đẩy lão hóa và rụng lá: ABA kích thích lá già chuyển màu, rụng xuống, giúp cây tập trung dinh dưỡng cho các bộ phận non và ra hoa.

Điều chỉnh đóng khí khổng: ABA giúp cây đóng khí khổng, hạn chế thoát nước khi thiếu nước.

Ảnh hưởng bởi:

Chu kỳ ngày/đêm: Hàm lượng ABA thường cao hơn trong điều kiện ngày ngắn so với ngày dài.

Căng thẳng môi trường: Nồng độ ABA tăng lên nhanh chóng khi cây thiếu nước hoặc gặp các điều kiện bất lợi khác.

Ethylene: Gây rụng lá, chín quả, ức chế sinh trưởng thân, cành, kích thích ra hoa, tạo múi thơm cho quả, tăng cường khả năng kháng bệnh.

Chất kích thích ra hoa: Ethylene đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ra hoa ở nhiều loại cây, đặc biệt là cây họ Thơm (Bromeliaceae).

Kích thích ra hoa: Ethylene trực tiếp kích thích sự hình thành hoa ở nhiều loại cây.

Gây rụng lá và chín quả: Ethylene thúc đẩy rụng lá già, giúp cây tập trung dinh dưỡng cho quả và chuẩn bị cho ra hoa tiếp theo.

Tăng cường sức đề kháng: Ethylene giúp cây chống lại các tác nhân gây bệnh

Auxin: Kích thích mạnh sự hình thành hoa trên họ Thơm (Bromeliaceae) thông qua sản sinh ethylene.

Mối quan hệ chính xác giữa auxin và sự hình thành hoa còn phức tạp và cần được nghiên cứu thêm.

Cytokinin (CYT):

Cytokinin (CYT) có trong hầu hết các mô, đặc biệt là mô phân sinh ngọn rễ , CYT dược tổng hợp tại rễ và chuyển lên chồi thân qua mô gỗ

Có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ra hoa:

• Kích thích phát triển chồi nách, tạo cành hoa.
• Gỡ trạng thái ngủ của chồi, thúc đẩy phân hóa mầm hoa.
• Làm chậm quá trình lão hóa lá.
• Hỗ trợ vận chuyển chất dinh dưỡng đến các bộ phận đang phát triển.

Tác động ở cấp độ tế bào:

Thúc đẩy phân chia và tăng trưởng tế bào.

Tăng cường quá trình chuyển hóa axit nucleic và protein.

Điều chỉnh nồng độ canxi trong tế bào chất.

Yếu tố ảnh hưởng đến CYT:

Đạm: Ảnh hưởng đến tổng hợp và vận chuyển CYT từ rễ lên chồi.

Lân và kali: Ảnh hưởng đến tổng hợp và vận chuyển CYT từ rễ lên chồi.

Sự cân bằng giữa ABA và CYT: ABA có thể ức chế tác động của CYT.

Gibberellin (GAs):

Gibberellin (GAs) hiện diện nhiều ở phôi, lá non, cành non, hạt đang nảy mầm.

Có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ra hoa:

Kích thích sinh trưởng lá, trái, kéo dài lóng, tạo điều kiện cho sự trổ hoa.

Mức độ GA chịu ảnh hưởng bởi môi trường, đặc biệt là chu kỳ ngày dài/ngắn.

Lượng GA sản sinh ra cao hơn trong điều kiện ngày dài so với ngày ngắn.

Yếu tố ảnh hưởng đến GAs:

Đạm: Là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mức độ GA.

Lưu ý:

Mỗi loại hormone thực vật đều có vai trò riêng trong quá trình ra hoa, nhưng chúng tác động qua lại và ảnh hưởng đến nhau.

Hiểu rõ vai trò của các hormone thực vật giúp nhà vườn áp dụng biện pháp điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả ra hoa và chất lượng quả.

11. CÁC YẾU TỐ KHÁC

Vai trò của tuổi cây trong việc ra hoa ở thực vật

Tuổi cây đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến thời điểm ra hoa ở thực vật. Quá trình này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm:

• Thời kỳ sinh trưởng (juvenile phase):

Đây là giai đoạn đầu tiên của vòng đời thực vật, sau khi nảy mầm và phát triển lá mầm.

Trong giai đoạn này, cây chưa có khả năng ra hoa, do chưa tích lũy đủ điều kiện cần thiết.

Thời gian sinh trưởng có thể thay đổi tùy theo từng loại cây, dao động từ vài tuần đến vài năm.

• Số lá tối thiểu:

Một số loại cây cần đạt đến số lá tối thiểu mới có thể ra hoa.

Ví dụ, cây cà chua cần có ít nhất 13 lá trước khi ra hoa.

Yếu tố này có thể liên quan đến việc tích lũy chất dinh dưỡng hoặc cảm ứng ra hoa do hormone thực vật.

• Căn bản về di truyền của thời kỳ sinh trưởng:

Thời điểm ra hoa sớm hay trễ ở thực vật được quy định bởi các yếu tố di truyền.

Các gen cụ thể đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa thời gian chuyển đổi từ giai đoạn sinh trưởng sang giai đoạn ra hoa.

Ví dụ, trên cây Silene, gen trội E quy định ra hoa sớm, trong khi gen lặn e quy định ra hoa trễ.

• Đặc điểm ra hoa sớm hay trễ:

Ra hoa sớm: Có lợi thế trong việc cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng và thụ phấn.

Ra hoa trễ: Giúp cây có thêm thời gian tích lũy dinh dưỡng, phát triển thân lá, tạo điều kiện cho việc ra hoa và đậu quả tốt hơn.

Một số yếu tố khác ảnh hưởng đến thời điểm ra hoa:

Điều kiện môi trường: Ánh sáng, nhiệt độ, nước, dinh dưỡng,… có thể ảnh hưởng đến thời điểm ra hoa ở thực vật.

Kỹ thuật canh tác: Bón phân, tưới nước, cắt tỉa,… có thể điều chỉnh thời điểm ra hoa theo mong muốn.

Hiểu rõ vai trò của tuổi cây trong việc ra hoa giúp nhà vườn có thể:

Lựa chọn giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu và mục đích sản xuất.

Áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hợp lý để điều chỉnh thời điểm ra hoa, nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.

Tuổi cây là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thời điểm ra hoa ở thực vật. Quá trình này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, môi trường và kỹ thuật canh tác. Hiểu rõ các yếu tố này giúp nhà vườn có thể áp dụng biện pháp điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất.

12. Yếu tố ảnh hưởng đến sự đậu trái

Sự đậu trái là quá trình sinh trưởng quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng. Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến sự đậu trái giúp nhà vườn áp dụng biện pháp chăm sóc phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Yếu tố ảnh hưởng đến sự đậu trái có thể chia thành 3 nhóm chính:

• Yếu tố thụ phấn:

Thiếu nguồn phấn: Do lệch pha hoa, tỉ lệ bao phấn mở thấp, hiện tượng tự bất tương hợp, thiếu côn trùng/gió truyền phấn,… dẫn đến không có hoặc có ít hạt phấn thụ phấn cho hoa.

Chất lượng hạt phấn: Hạt phấn yếu, không đủ sức sống để nảy mầm và thụ phấn cho hoa.

• Yếu tố môi trường:

Điều kiện nhiệt độ: Nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm và phát triển của hạt phấn, cũng như hoạt động của côn trùng thụ phấn.

Điều kiện độ ẩm: Mưa lớn, độ ẩm cao ảnh hưởng đến chất lượng hạt phấn và khả năng thụ phấn của hoa.

Điều kiện ánh sáng: Ánh sáng quá yếu ảnh hưởng đến quá trình quang hợp, tạo ra ít carbohydrate cho quá trình nuôi dưỡng hoa và quả.

• Yếu tố bên trong cây:

Khả năng dự trữ carbohydrate: Cây có lượng carbohydrate dự trữ thấp ảnh hưởng đến khả năng nuôi dưỡng hoa và quả, dẫn đến rụng hoa, rụng trái non.

Sức khỏe cây: Cây bị yếu, sâu bệnh hại ảnh hưởng đến khả năng ra hoa, đậu trái.

Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến sự đậu trái như:

Kỹ thuật canh tác: Bón phân, tưới nước, tỉa cành, tạo tán,… không hợp lý.

Giống cây trồng: Giống cây trồng không phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng.

13. Ảnh hưởng của thời tiết đến sự đậu trái

Thời tiết đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu trái của cây trồng.

13.1 Điều kiện thời tiết thích hợp cho sự đậu trái:

Trời nắng ráo: Giúp cho bao phấn hoa nở dễ dàng, hạt phấn nảy mầm thuận lợi.

Nhiệt độ không quá cao: Nhiệt độ quá cao có thể làm hỏng hạt phấn và ức chế hoạt động của côn trùng thụ phấn.

Độ ẩm vừa phải: Độ ẩm cao giúp cho hạt phấn bảo quản lâu hơn, nhưng độ ẩm quá cao có thể gây thối rữa hoa.

Không có gió lớn: Gió lớn có thể làm rụng hoa và ảnh hưởng đến hoạt động của côn trùng thụ phấn.

13.2 Điều kiện thời tiết không thích hợp cho sự đậu trái:

Mưa nhiều: Mưa có thể làm rửa trôi mật hoa, hạt phấn bị vở do áp lực thẩm thấu cao, và ảnh hưởng đến hoạt động của côn trùng thụ phấn.

Bão: Bão có thể làm rụng hoa, gãy cành và ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cây trồng.

14. SỰ RỤNG TRÁI NON

Rụng trái non là hiện tượng phổ biến ở nhiều loại cây trồng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng quả. Hiểu rõ nguyên nhân rụng trái non giúp nhà vườn áp dụng biện pháp phòng trừ hiệu quả.

Có ba nguyên nhân chính dẫn đến rụng trái non:

• Hoa không thụ phấn và thụ tinh:

Thiếu nguồn phấn: Do lệch pha hoa, tỷ lệ bao phấn mở thấp, hiện tượng tự bất tương hợp, thiếu côn trùng/gió truyền phấn,… dẫn đến không có hoặc có ít hạt phấn thụ phấn cho hoa.

Chất lượng hạt phấn: Hạt phấn yếu, không đủ sức sống để nảy mầm và thụ phấn cho hoa.

• Rụng sinh lý:

Cạnh tranh dinh dưỡng: Khi cây ra nhiều hoa, quả, lượng dinh dưỡng cung cấp cho từng quả sẽ bị hạn chế, dẫn đến rụng trái non để tập trung nuôi dưỡng những quả còn lại.

Mất cân bằng chất điều hòa sinh trưởng thực vật (ĐHST): Thiếu hoặc thừa một số loại ĐHST có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển của quả, dẫn đến rụng trái non.

• Rụng do sâu bệnh gây hại:

Sâu bệnh tấn công: Một số loại sâu bệnh có thể tấn công hoa, quả non, gây rụng trái.

Vi sinh vật gây hại: Một số loại vi sinh vật có thể gây thối rữa hoa, quả non, dẫn đến rụng trái.

Xử lý ra hoa không chỉ là “ép cây ra hoa”, mà là nghệ thuật điều khiển sinh lý cây trồng để đạt được hiệu quả kinh tế – kỹ thuật – sinh học tối ưu. Nếu làm đúng, cây ra hoa – đậu trái đồng loạt, bền sức, năng suất cao. Nếu làm sai, cây suy yếu, ra hoa kém hoặc rụng hàng loạt.