1.Nguyên tắc quản lý tính kháng

1.1 Mỗi cữ phun phải sử dụng cơ chế tác động khác nhau

Một trong những nguyên tắc quan trọng để quản lý hiệu quả bệnh thối trái và hạn chế nguy cơ hình thành tính kháng thuốc của nấm bệnh là xây dựng chương trình phun theo cơ chế tác động khác nhau giữa các cữ phun. Thay vì sử dụng lặp đi lặp lại một hoạt chất hoặc một nhóm thuốc, mỗi cữ phun trong quy trình đều được phối hợp từ hai đến ba hoạt chất có cơ chế tác động khác nhau. Đồng thời, giữa các cữ phun liên tiếp cũng được bố trí luân phiên các nhóm hoạt chất nhằm giảm áp lực chọn lọc lên quần thể nấm bệnh. Đây là nguyên tắc được nhiều chương trình quản lý bệnh hiện đại áp dụng để duy trì hiệu quả của thuốc trong thời gian dài.

1.2. Luân phiên theo nhóm cơ chế tác động

Trong quy trình MKA, các cữ phun được thiết kế theo nguyên tắc luân phiên cơ chế tác động giữa các nhóm hoạt chất.

• Cữ phun thứ nhất sử dụng sự kết hợp giữa hoạt chất thuộc nhóm 11 (QoI) và nhóm 40 (CAA).
• Cữ phun thứ hai chuyển sang phối hợp nhóm 4 (Phenylamide) với nhóm 29 (Fluazinam).
• Cữ phun thứ ba tiếp tục sử dụng nhóm 11, nhưng được phối hợp thêm nhóm 3 (DMI) để thay đổi cơ chế tác động.
• Cữ phun thứ tư kết hợp nhóm 29 với nhóm 40, tạo thêm một sự thay đổi về cơ chế so với các cữ trước.
• Trong trường hợp cần bổ sung cữ phun thứ năm, quy trình có thể sử dụng Cymoxanil thuộc nhóm 27 kết hợp với Pyraclostrobin, một hoạt chất thuộc phân nhóm khác của nhóm 11, nhằm tiếp tục mở rộng phổ tác động và duy trì hiệu quả quản lý bệnh.

Việc sắp xếp các nhóm hoạt chất theo trình tự này giúp hạn chế tối đa việc nấm bệnh liên tục tiếp xúc với cùng một cơ chế tác động, từ đó giảm nguy cơ xuất hiện các quần thể kháng thuốc.

1.3. Tóm tắt về quản lý tính kháng

Nếu người trồng áp dụng đúng quy trình, sử dụng lần lượt một, hai hoặc ba sản phẩm trong bộ giải pháp MKA rồi tiếp tục lặp lại theo đúng trình tự các cữ phun thì nguy cơ hình thành tính kháng sẽ thấp hơn so với việc sử dụng lặp đi lặp lại một hoạt chất duy nhất. Điều quan trọng là các cữ phun đã được thiết kế với những cơ chế tác động khác nhau, giúp giảm áp lực chọn lọc đối với nấm bệnh.

Trong thực tế sản xuất, người trồng cũng không nhất thiết phải ghi nhớ toàn bộ mã số của các nhóm hoạt chất. Chỉ cần tuân thủ đúng thứ tự các cữ phun và phối hợp đúng các sản phẩm theo chương trình đã xây dựng là đã có thể áp dụng hiệu quả nguyên tắc luân phiên cơ chế tác động.

2. Phun trên trái và phun trên lá

2.1 Phun trực tiếp lên trái

Đối với bệnh thối trái trong điều kiện mùa mưa có áp lực bệnh cao, biện pháp được ưu tiên là phun trực tiếp lên trái nhằm tạo lớp bảo vệ ngay tại vị trí dễ bị nấm xâm nhập. Khi phun trên trái, thuốc cần có khả năng bám dính tốt để hạn chế bị rửa trôi sau mưa, đồng thời phải có khả năng thẩm thấu phù hợp nhằm bảo vệ bề mặt trái hiệu quả. Do áp lực bệnh trên trái thường rất lớn trong giai đoạn mưa dầm, hiệu quả của các sản phẩm sử dụng cho phun trái cần được đặt lên hàng đầu để giảm nguy cơ phát sinh và lây lan bệnh.

2.2 Phun qua lá

Ngoài việc bảo vệ trực tiếp trên trái, phun qua lá cũng là một giải pháp hỗ trợ quan trọng trong chương trình quản lý bệnh tổng hợp. So với phun trực tiếp lên trái, các giải pháp phun lá thường có phổ phòng trừ rộng hơn và chi phí sử dụng thấp hơn. Tùy theo mức độ áp lực dịch hại trong vườn, người trồng có thể lựa chọn sử dụng từng sản phẩm riêng lẻ hoặc phối hợp nhiều hoạt chất để nâng cao hiệu quả quản lý bệnh trên toàn bộ tán cây.

2.3. Một số giải pháp phun lá

Đối với chương trình quản lý bệnh trên lá, có thể lựa chọn nhiều giải pháp khác nhau tùy điều kiện thực tế của vườn. Một số sản phẩm thường được sử dụng gồm DOSUKA MKA với sự kết hợp giữa Oxine Copper và Kasugamycin ở dạng SC; Chlorothalonil phối hợp Hexaconazole dạng SC; Prochloraz 45% dạng EW; Thifluzamide 24% dạng SL; kháng sinh Ningnamycin 4% dạng SL; hoặc Hexaconazole 11%. Đáng chú ý, Hexaconazole 11% không chỉ hỗ trợ quản lý nhiều bệnh hại do nấm mà còn được nhiều nhà vườn sử dụng trong giai đoạn cần chặn đọt để phục vụ quá trình xử lý ra hoa.

3. Tóm tắt thực hành và khuyến nghị cuối cùng

3.1. Những điểm cốt lõi cần ghi nhớ

Để quản lý hiệu quả bệnh thối trái trong mùa mưa, người trồng cần ghi nhớ một số nguyên tắc quan trọng. Trước hết, giai đoạn trái trưởng thành là thời điểm có nguy cơ bị bệnh gây hại nặng nhất. Mùa mưa dầm kéo dài làm độ ẩm tăng cao, tạo điều kiện rất thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh phát triển và lây lan.

Trong quá trình quản lý bệnh, không nên chờ xác định chính xác từng loài nấm mới tiến hành xử lý vì sẽ làm mất thời gian và dễ bỏ lỡ thời điểm phòng bệnh hiệu quả. Thay vào đó, cần xây dựng chương trình phun phòng định kỳ bằng các thuốc có phổ tác động rộng. Song song với việc sử dụng thuốc, cần điều chỉnh biện pháp canh tác như giảm lượng đạm, tăng kali, cải thiện khả năng thoát nước và làm sạch cỏ để giảm độ ẩm trong vườn.

Trước khi bước vào mùa mưa, mỗi nhà vườn nên chủ động chuẩn bị sẵn từ ba đến bốn cữ thuốc để có thể triển khai ngay khi thời tiết cho phép. Quy trình MKA được xây dựng với bốn cữ phun liên tiếp và có thể lặp lại nếu áp lực bệnh vẫn còn cao. Đặc biệt, mỗi cữ phun đều được bố trí theo nguyên tắc luân phiên cơ chế tác động nhằm góp phần hạn chế nguy cơ hình thành tính kháng của nấm bệnh.

3.2. Thông điệp quản lý

Mục tiêu quan trọng nhất trong quản lý bệnh thối trái không phải là xử lý khi bệnh đã bùng phát mà là chủ động ngăn chặn ngay từ đầu để áp lực bệnh không tăng lên quá cao trong mùa mưa. Khi chương trình phun phòng được thực hiện đúng thời điểm, kết hợp với các thuốc có phổ tác động rộng, kỹ thuật canh tác hợp lý và nguyên tắc luân phiên cơ chế tác động giữa các cữ phun, hiệu quả quản lý bệnh sẽ được nâng cao rõ rệt.

Bên cạnh đó, người trồng nên chuẩn bị đầy đủ vật tư và lựa chọn những sản phẩm phù hợp với điều kiện thời tiết, giai đoạn sinh trưởng của cây cũng như áp lực bệnh thực tế trong vườn. Việc kết hợp đồng bộ giữa phòng bệnh chủ động, quản lý dinh dưỡng, cải thiện điều kiện canh tác và sử dụng thuốc đúng nguyên tắc sẽ góp phần bảo vệ năng suất, duy trì chất lượng trái và giảm thiểu rủi ro do bệnh thối trái gây ra trong suốt mùa mưa.